ترتيب در همان قطعه‌اى كه ابن الفقيه از ترجمهء زادان فرخ نقل كرده و مقدسى هم آن را در احسن التقاسيم آورده موجود است « 1 » . و آنچه اين گمان را بيشتر تائيد مىكند اين است كه مطالب اين نوشته در اوصاف شهرها كه مورد استفاده يعقوبى و مقدسى قرار گرفته همه از گفته قباد پادشاه ساسانى است تا آن حد كه در ترجمهء فارسى كتاب احسن التقاسيم براى اين بخش كه از آن نوشته نقل شده عنوان « جغرافياى گواذ » انتخاب شده كه هرچند اين عنوان در متن عربى نيست ولى بىتناسب هم نيست « 2 » . و عبارتى را هم كه ابن خردادبه نقل كرده چنان كه گذشت با عبارت قال قباد الملك آغاز مىشود . * * * روايتى از دهقان فلوجه و پايان ناتمام كتاب اين كتاب يا به عبارت بهتر نسخهء موجود از اين كتاب با روايتى افسانه مانند از قول حميد پسر بهرام دهقان فلوجهء پايين دربارهء شگفتيهاى چهار شهر كه ناتمام مانده پايان مىپذيرد « 3 » . اين روايت افسانه‌مانند ناتمام كه در پايان اين كتاب دربارهء شگفتيهاى چهار شهر آمده ياقوت تمام آن را دربارهء شگفتيهاى هفت شهر او هم از قول دهقان فلوجه آورده و دربارهء آن گويد : روايت شده كه عمر از دهقان فلوجه از شگفتيهاى كشورشان سئوال كرد و او در جواب گفت كه در بابل هفت شهر بود و در هر شهرى يك شگفتى بود كه در ديگران نبود و آنها را يك‌يك برشمرده ، و ياقوت در پايان آن گفته كه اين حكايت چنان كه مىبينى خارق العاده و دور از

--> ( 1 ) . اين عبارت در كتاب مقدسى ( احسن التقاسيم ، ص 258 ) چنين آمده « و وجد ( - قباد ) شرّ الفواكه بالمدائن و سابور و ارّجان و الرّى و نهاوند و ماسبذان و حلوان . » كلمه شرّ در آغاز آن مسلما تحريفى از كلمهء ديگرى است كه شايد اكثر باشد ( نسخهء بدل آن در حاشيه‌اش ذكر شده كه با كلمهء اكثر نزديك است ) چون اين‌جاهائى كه ذكر شده همه از ميوه‌خيزترين مناطق ايران بوده‌اند و در كتب ديگر هم به همين‌گونه وصف شده‌اند . در كتاب البلدان ابن فقيه بهترين ميوه در اين هفت شهر است . ( 2 ) . ترجمهء فارسى احسن التقاسيم بخش 2 ، ص 371 - 375 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ، ص 182 .